Płaskostopie poprzeczne – kliniczne spojrzenie na pracę przodostopia
Płaskostopie poprzeczne to zaburzenie, w którym łuk poprzeczny stopy obniża się podczas obciążenia. W zdrowej stopie łuk ten pomaga równomiernie rozprowadzać siły nacisku i stabilizować pracę przodostopia. Gdy staje się niewydolny, przeciążenia przesuwają się na centralną część II–IV kości śródstopia, a praca stopy staje się mniej ergonomiczna.
To zaburzenie rzadko dotyczy jednego elementu. Najczęściej współwystępują zmiany w ustawieniu przodostopia, osłabienie krótkich mięśni stopy oraz zmieniony wzorzec chodu. Dlatego warto patrzeć na płaskostopie poprzeczne jako na problem całego układu stabilizacji stopy, a nie wyłącznie jako na „bolącą poduszkę tłuszczową” pod II–III śródstopiem.
Czym jest płaskostopie poprzeczne?
W płaskostopiu poprzecznym dochodzi do obniżenia łuku poprzecznego, poszerzenia przodostopia i zwiększonego nacisku na II–IV głowy kości śródstopia. Mechanicznie oznacza to niewydolność struktur stabilizujących przodostopie oraz zaburzenie rozkładu obciążeń podczas chodu.
W efekcie mogą pojawiać się dolegliwości bólowe, poszerzenie stopy, a nawet deformacje palców – szczególnie przy dłuższych okresach przeciążeń.
Najczęstsze przyczyny płaskostopia poprzecznego
Osłabienie mięśni stabilizujących przodostopie
Niewydolność krótkich mięśni stopy prowadzi do zapadania łuku poprzecznego i braku wystarczającego wsparcia w centralnej części stopy.
Przeciążenia II–IV promienia
Zbyt duże obciążenie centralnej części przodostopia jest jedną z głównych przyczyn pogłębiania wady.
Nadmierna pronacja przodostopia
Gdy przodostopie rotuje się do wewnątrz, łuk poprzeczny traci sprężystość i funkcję amortyzacji.
Niewłaściwe obuwie
Wąskie, twarde lub zbyt miękkie obuwie może nasilać przeciążenia w obrębie środstopia i wpływać na zapadanie łuku.
Chodzenie po twardych powierzchniach
Długie chodzenie po twardych nawierzchniach osłabia naturalną stymulację mięśni stopy.
Wady ustawienia I promienia
Nieprawidłowa praca palucha i I kości śródstopia zmienia wektor obciążenia i przyczynia się do niewydolności łuku poprzecznego.
Objawy płaskostopia poprzecznego
Najczęściej zgłaszane objawy to:
- ból II–IV kości śródstopia,
- modzele i odciski pod centralną częścią przodostopia,
- uczucie „rozlania” lub poszerzenia stopy,
- ból podczas długiego chodzenia i stania,
- zaburzenia ustawienia palców (palce młoteczkowate),
- trudności w doborze obuwia.
Pacjenci często opisują wrażenie „stąpania bez amortyzacji”, zwłaszcza przy większym obciążeniu.
Jak diagnozuje się płaskostopie poprzeczne?
Diagnostyka obejmuje ocenę statyczną i dynamiczną. Najczęściej wykonuje się:
- badanie kliniczne – ocena łuku poprzecznego, ustawienia palców i stref przeciążeń,
- analizę chodu – obserwacja pracy przodostopia,
- podoskop – ocena rozkładu nacisków,
- ocenę stabilizacji I promienia – kluczową dla pracy przodostopia.
Metody leczenia płaskostopia poprzecznego
Edukacja chodu i ćwiczenia funkcjonalne
Terapia obejmuje wzmocnienie krótkich mięśni stopy, poprawę stabilizacji przodostopia i pracę nad kontrolą pronacji. Ważne jest również kształtowanie prawidłowej pracy I promienia, co pozwala na bardziej równomierne rozłożenie obciążeń.
Wkładki ortopedyczne – kiedy pomagają?
Wkładki ortopedyczne nie podnoszą łuku poprzecznego „mechanicznie”. Ich zadaniem jest odciążenie przeciążonych obszarów, stabilizacja przodostopia i wspieranie jego pracy podczas chodzenia. Odpowiednio wykonana wkładka:
- redukuje ból i przeciążenia pod II–IV kością śródstopia,
- stabilizuje przodostopie i wspiera pracę palców,
- pomaga ograniczać modzele i odciski,
- wspiera reedukację chodu.
Techniczne omówienie działania wkładek znajdziesz tutaj: jak działają wkładki w przy płaskostopiu poprzecznym
Jeśli rozważasz wykonanie indywidualnych wkładek i chcesz zobaczyć, jak wygląda diagnostyka oraz proces ich przygotowania w gabinecie, odwiedź stronę: Wkładki ortopedyczne na płaskostopie poprzeczne – przebieg wizyty.
Powikłania nieleczonego płaskostopia poprzecznego
Nieleczone płaskostopie poprzeczne może prowadzić do przewlekłych przeciążeń przodostopia, deformacji palców, bolesnych modzeli i zaburzeń pracy całej kończyny dolnej. U osób aktywnych zwiększa ryzyko kontuzji oraz przeciążeń stawów.
Profilaktyka
Działania profilaktyczne obejmują wzmacnianie mięśni stopy, unikanie wąskiego i twardego obuwia, pracę nad stabilizacją przodostopia oraz regularne przerwy podczas długiego stania. Chodzenie boso po naturalnych powierzchniach pomaga w naturalnej stymulacji mięśni.
Podsumowanie
Płaskostopie poprzeczne wpływa na sposób obciążania przodostopia i komfort chodzenia. Leczenie opiera się na ćwiczeniach funkcjonalnych oraz – gdy jest taka potrzeba – na indywidualnych wkładkach ortopedycznych, które stabilizują przodostopie i pomagają rozłożyć obciążenia w bardziej fizjologicznym wzorcu.
Jeżeli chcesz uzupełnić wiedzę, przygotowałem również odpowiedzi na najczęściej zadawane przez pacjentów pytania dotyczące płaskostopia poprzecznego: FAQ – płaskostopie poprzeczne.
