Płaskostopie podłużne – kliniczne spojrzenie na pracę łuku przyśrodkowego
Płaskostopie podłużne to zaburzenie, w którym wewnętrzny łuk stopy obniża się podczas obciążenia. W zdrowej stopie łuk ten pełni funkcję amortyzacji i stabilizacji. Kiedy staje się niewydolny, stopa traci sprężystość, a sposób jej pracy zmienia się w całym łańcuchu ruchu – od stawu skokowego po kolano, biodro i kręgosłup.
W praktyce klinicznej płaskostopie rzadko występuje jako odizolowana wada. Najczęściej towarzyszą mu kompensacje w przodostopiu i tyłostopiu, zmieniona praca mięśni oraz niewłaściwy wzorzec chodu. Dlatego warto patrzeć na nie nie tylko jako na „niski łuk”, ale jako na zaburzenie całej dynamiki stopy.
Czym jest płaskostopie podłużne?
Płaskostopie podłużne polega na obniżeniu łuku przyśrodkowego, zwiększonej pronacji stopy oraz spłaszczeniu jej wewnętrznej krawędzi. W efekcie struktury odpowiedzialne za stabilizację łuku – mięśnie, więzadła i powięź – nie są w stanie efektywnie wspierać stopy pod obciążeniem.
Z czasem prowadzi to do zmniejszenia sprężystości łuku, zwiększenia przeciążeń i zmienionego sposobu obciążania stawów stopy.
Najczęstsze przyczyny płaskostopia podłużnego
Wrodzona wiotkość więzadłowa
Osoby o bardziej elastycznych tkankach miękkich mają tendencję do obniżania łuku, co może ujawniać się już w dzieciństwie i utrwalać w dorosłości.
Osłabienie mięśni wspierających łuk
Dotyczy to zwłaszcza mięśnia piszczelowego tylnego oraz krótkich mięśni stopy. Gdy są niewydolne, stopa nie potrafi utrzymać prawidłowej wysokości łuku podczas obciążenia.
Nadmierna pronacja w chodu
Zbyt duże przeciążenie przyśrodkowej części stopy podczas chodu prowadzi do dalszego spłaszczenia łuku i rotacji wewnętrznej całej kończyny dolnej.
Nieodpowiednie obuwie
Sztywne lub zbyt miękkie podeszwy mogą zmniejszać naturalną pracę stopy i wpływać na osłabienie struktur stabilizujących łuk.
Nadwaga i przeciążenia
Zwiększona masa ciała podnosi siły działające na stopę i może przyspieszać proces obniżania łuku.
Urazy i przeciążenia przewlekłe
Uszkodzenia mięśnia piszczelowego tylnego, zapalenia powięzi czy praca na twardych nawierzchniach mogą stopniowo prowadzić do niewydolności łuku.
Objawy płaskostopia podłużnego
Do typowych objawów należą:
- ból łuku podłużnego i wewnętrznej strony stopy,
- szybkie męczenie się stóp,
- uczucie niestabilności podczas chodu,
- zwiększona pronacja przy każdym kroku,
- bóle kolan lub bioder,
- tendencja do rozwijania haluksów lub płaskostopia poprzecznego.
U części osób pojawia się asymetryczne zużycie obuwia – najczęściej po stronie przyśrodkowej.
Jak diagnozuje się płaskostopie podłużne?
Diagnoza obejmuje zarówno ocenę statyczną, jak i dynamiczną. Najczęściej wykonuje się:
- badanie kliniczne – ocena łuku, przodostopia i pięty,
- analizę chodu – sposób lądowania i przetaczania stopy,
- podoskop lub platformę tensometryczną – badanie rozkładu nacisków,
- USG – gdy podejrzewa się uszkodzenia mięśnia piszczelowego tylnego lub powięzi.
Metody leczenia płaskostopia podłużnego
Edukacja chodu i ćwiczenia funkcjonalne
Terapia opiera się na wzmocnieniu struktur odpowiedzialnych za stabilizację łuku oraz reedukacji chodu. Włącza się ćwiczenia mięśnia piszczelowego tylnego, krótkich mięśni stopy oraz pracę nad kontrolą pronacji. Kluczowe jest, aby łuk pracował prawidłowo nie tylko w spoczynku, ale przede wszystkim w ruchu.
Wkładki ortopedyczne – kiedy mogą pomóc?
Wkładki nie „podnoszą” łuku na siłę. Ich zadaniem jest stworzenie stabilnych i równych warunków pracy dla stopy – tak, aby mięśnie i więzadła mogły pracować bardziej efektywnie. Właściwie dobrane wkładki:
- redukują przeciążenia i ból łuku,
- odciążają struktury przyśrodkowe,
- pomagają stabilizować przodostopie i tyłostopie,
- wspierają reedukację chodu i kontrolę pronacji.
Techniczny opis działania wkładek znajdziesz tutaj: Jak działają wkładki przy płaskostopiu podłużnym.
Jeśli chcesz zobaczyć, jak wygląda diagnostyka oraz proces wykonania wkładek w gabinecie, odwiedź stronę: Wkładki ortopedyczne na płaskostopie podłużne – Blueberry Medical.
Powikłania nieleczonego płaskostopia
Nieleczone płaskostopie może prowadzić do przeciążeń mięśnia piszczelowego tylnego, zapalenia powięzi podeszwowej, zaburzeń osi kończyny dolnej oraz zwiększonego ryzyka kontuzji podczas aktywności fizycznej. Może również nasilać deformacje przodostopia, takie jak haluksy.
Profilaktyka
W profilaktyce ważne jest wzmacnianie mięśni stopy, praca nad kontrolą pronacji, chodzenie boso po naturalnych powierzchniach oraz unikanie nadmiernie sztywnego obuwia. W przypadku dzieci wskazana jest regularna obserwacja ustawienia łuków i pięt.
Podsumowanie
Płaskostopie podłużne wpływa na biomechanikę całej kończyny dolnej. Skuteczne leczenie opiera się na ćwiczeniach funkcjonalnych, reedukacji chodu oraz – w razie potrzeby – indywidualnie dobranych wkładkach ortopedycznych. Kluczowa jest precyzyjna diagnostyka i terapia dopasowana do konkretnej osoby.
Jeżeli chcesz uzupełnić wiedzę, zebrałem w osobnej sekcji najczęściej zadawane przez pacjentów pytania dotyczące płaskostopia podłużnego: FAQ – płaskostopie podłużne.
