Koślawość pięt – biomechanika, przeciążenia i działanie wkładek termoplastycznych
Koślawość pięt (valgus pięty) to jeden z najczęstszych zaburzeń osi tyłostopia, dotykający zarówno dzieci, jak i dorosłych. Wbrew powszechnemu przekonaniu nie jest to wyłącznie problem kosmetyczny. Zmiana ustawienia pięty wpływa na pracę całej kończyny dolnej, od rozkładu sił w stawie skokowym, aż po rotację kolana i napięcia w biodrze. Zrozumienie mechanizmu koślawości pozwala lepiej zinterpretować ból stóp, a także przewidzieć, które tkanki mogą być przeciążone.
Co to jest koślawość pięt?
Koślawość pięt oznacza ustawienie kości piętowej w pozycji odchylenia do wewnątrz (eversja tyłostopia). W praktyce wygląda to tak, że pięta „ucieka” do środka, a oś stopy przestaje być liniowa. Najczęściej towarzyszy temu zapadanie łuku podłużnego oraz rotacja wewnętrzna goleni.
U dzieci zjawisko to bywa częściowo fizjologiczne do około 6–7 roku życia, ale utrzymujące się po tym okresie lub postępujące wymaga oceny funkcjonalnej.
Mechanizm powstawania koślawości – co dzieje się w tkankach?
Koślawość nie wynika tylko z „krzywego ustawienia pięty”. To złożony proces biomechaniczny, zależny od wielu struktur:
- nadmiernej elastyczności więzadeł – szczególnie więzadła piętowo-łódkowego, które stabilizuje łuk przyśrodkowy,
- osłabienia mięśnia piszczelowego tylnego – kluczowego stabilizatora tyłostopia,
- obniżenia łuku podłużnego – co zmienia sposób przenoszenia obciążenia,
- zmienionej pracy rozcięgna podeszwowego – które traci możliwość napinania się w końcowej fazie przetoczenia,
- rotacji wewnętrznej piszczeli – wtórnej do zapadnięcia łuku.
Im większa koślawość, tym bardziej zmienia się funkcja całej stopy. Tkanki miękkie pracują pod zwiększonym obciążeniem, a stopa traci zdolność do efektywnego przekazywania sił podczas fazy odbicia.
Koślawość w ruchu – analiza funkcjonalna
Podczas chodu koślawa pięta nie ustawia się stabilnie w osi. Zamiast sekwencji: „kontakt – stabilizacja – przetoczenie – odbicie”, występuje zjawisko nadmiernego zapadania stopy po fazie lądowania.
Najważniejsze konsekwencje funkcjonalne:
- przeciążenie przyśrodkowej części pięty,
- niestabilność przodostopia – brak liniowego przetoczenia,
- przeciążenia łuku podłużnego,
- zbyt duża rotacja wewnętrzna goleni,
- zaburzenia mechanizmu windlass – paluch nie pracuje jak dźwignia,
- zmiana osi kolana – często ból przodu kolana lub pasma biodrowo-piszczelowego.
W praktyce oznacza to, że jedna „koślawa pięta” może uruchomić cały łańcuch kompensacji, a dyskomfort może pojawić się nie tylko w stopie, ale także w kolanie, biodrze czy nawet w dolnych plecach.
Więcej informacji na temat koślawości pięt znajdziesz w artykule: Koślawość pięt – objawy, profilaktyka, leczenie.
Jak pomagają wkładki termoplastyczne?
Wkładki termoplastyczne nie „prostują pięty siłą”. Ich działanie polega na przywróceniu naturalnej osi i pracy łuku podłużnego w sposób zgodny z mechaniką chodu.
Najważniejsze elementy działania:
1. Stabilizacja tyłostopia
Termoplastyczna piętowa „miska” modelowana na stopie pod obciążeniem ustawia kość piętową bliżej osi fizjologicznej. Jest to stabilizacja funkcjonalna, nie wymuszona.
2. Odtworzenie łuku przyśrodkowego
Łuk zbudowany podczas formowania przenosi obciążenie z części przeciążonych na segmenty, które powinny je przyjąć. Zmniejsza to przeciążenia więzadeł i rozcięgna.
3. Poprawa mechanizmu windlass
Gdy łuk pracuje prawidłowo, paluch może pełnić funkcję dźwigni, a stopa odzyskuje sztywność potrzebną do odbicia.
4. Wpływ na rotację kończyny dolnej
Ustabilizowanie pięty zmniejsza wtórną rotację wewnętrzną piszczeli, co odciąża kolano i biodro.
To dlatego dobrze uformowana wkładka wpływa nie tylko na samą stopę, ale również na segmenty wyżej położone.
Jeśli chcesz poznać przebieg wizyty, proces badania i sposób wykonania wkładek w gabinecie, zobacz stronę: Wkładki ortopedyczne na koślawość pięt – Blueberry Medical .
Najczęstsze mity dotyczące koślawości pięt
- „To tylko kosmetyka”.
Nie. To zaburzenie osi wpływające na całą kończynę dolną. - „Z dziecka wyrośnie”.
Dziecko może wyrosnąć z fizjologicznej koślawości, ale nie z utrwalonego zaburzenia osi. - „Wystarczą buty z twardym zapiętkiem”.
But nie koryguje osi, tylko ogranicza ruch. Problem biomechaniczny nadal istnieje. - „Koślawość to tylko płaskostopie”.
To osobne zjawisko – choć często współwystępują.
Terapia w praktyce – jak wygląda praca nad koślawością?
W praktyce praca nad koślawością pięt obejmuje:
- analizę funkcjonalną – ocena osi, stabilizacji i ruchu,
- pracę sensomotoryczną – wzmocnienie mięśnia piszczelowego tylnego,
- pracę nad przodostopiem – stabilizacja I promienia,
- kontrolę ustawienia pięty przy chwycie i przy obciążeniu,
- wkładki termoplastyczne – jako narzędzie stabilizujące oś.
Kluczowe jest to, że korekta nie jest jednorazowym działaniem. Koślawość to dynamika, a terapia to proces, który wymaga adaptacji i kontroli zmian w czasie.
Koślawość pięt nie jest drobną niedoskonałością. To zaburzenie osi, które zmienia sposób obciążania stopy i funkcję całej kończyny dolnej. Zrozumienie mechanizmu koślawości pozwala lepiej interpretować ból, przeciążenia i wybierać właściwe strategie terapii. Najważniejsze pozostaje jednak jedno: im bardziej stopa odzyskuje swoją naturalną pracę, tym mniej kompensacji pojawia się w ciele.
Jeżeli chcesz pogłębić ten temat, zebrałem w jednym miejscu najczęściej zadawane przez pacjentów pytania dotyczące koślawości pięt — wraz z klarownymi odpowiedziami:
Koślawość pięt – FAQ.
