Ból ścięgna Achillesa – kliniczne wyjaśnienie przyczyn i mechanizmów

Wprowadzenie

Ból ścięgna Achillesa to jedno z najczęstszych przeciążeń kończyny dolnej, szczególnie u osób aktywnych fizycznie. Choć potocznie określa się je jako „zapalenie”, w wielu przypadkach dolegliwości wynikają z przeciążenia, mikrourazów i zmian degeneracyjnych w strukturze ścięgna – a nie z klasycznego stanu zapalnego.

Anatomia i funkcja ścięgna Achillesa

Ścięgno Achillesa jest najsilniejszym ścięgnem w ciele człowieka. Łączy mięśnie łydki z kością piętową i odpowiada za kluczowe elementy ruchu: wybicie z palców, kontrolę lądowania i stabilizację całej kończyny. W czasie biegu obciążenie Achillesa może przekraczać nawet osiem-krotność masy ciała.

Co naprawdę boli? Mechanizm przeciążenia

W większości przypadków dolegliwości wynikają z:

• mikrouszkodzeń włókien kolagenowych,
• pogorszenia jakości struktury ścięgna (tendinopatia degeneracyjna),
• zwiększonego napięcia mięśnia trójgłowego łydki,
• zaburzonej pracy stopy i osi kończyny.

Warto podkreślić, że klasyczne zapalenie (tendinitis) występuje rzadko – częściej spotyka się zmianę degeneracyjną (tendinopatia), w której kluczowym elementem jest nieadekwatne obciążenie, a nie stan zapalny.

Dlaczego dochodzi do przeciążenia Achillesa?

Najczęstsze biomechaniczne czynniki to:

• nadmierna pronacja stopy i koślawość pięty,
• sztywność łańcucha tylnego – łydka, ścięgno, rozcięgno podeszwowe,
• zaburzona praca stawu skokowego,
• niewydolność stopy w fazie wybicia,
• niedostosowane obciążenia treningowe.

Ścięgno Achillesa należy traktować jako „zderzak” kompensujący błędy pracy stopy. Jeśli stopa nie prowadzi obciążenia stabilnie, Achilles przejmuje zbyt dużą część sił ścinających i kompresyjnych.

Objawy bólu ścięgna Achillesa

• ból przy porannym wstawaniu,
• sztywność po dłuższym siedzeniu,
• ból w czasie biegu lub po nim,
• zgrubienie lub tkliwość ścięgna,
• ból przy ucisku po bokach ścięgna (klasyczny objaw tendinopatii).

Tendinopatia – co dzieje się w tkankach?

Ścięgno nie reaguje zapalnie tak jak mięsień lub skóra. W tendinopatii obserwuje się:

• rozluźnienie struktury kolagenu,
• zwiększenie ilości substancji podstawowej,
• lokalne obrzęki i pogrubienie,
• zaburzoną reakcję na obciążenie.

Dlatego leczenie musi skupiać się na odbudowie zdolności ścięgna do przenoszenia sił – a nie na samym wygaszeniu objawów.

Leczenie bólu ścięgna Achillesa

Najskuteczniejsze metody obejmują:

• terapię obciążeniową (excentryki, izometria),
• przywrócenie ruchomości stawu skokowego,
• pracę z łańcuchem mięśniowym łydki,
• redukcję przeciążeń wynikających z nieprawidłowej pracy stopy.

Podsumowanie

Ból ścięgna Achillesa najczęściej wynika z przeciążenia i nieprawidłowego rozkładu sił w układzie stopy, łydki i stawu skokowego. Kluczem do terapii jest precyzyjna diagnostyka oraz odbudowa zdolności ścięgna do przenoszenia obciążeń – z uwzględnieniem biomechaniki całej kończyny.